Murat OZORAL

Augmented reality, türkçe kullanmak gerekirse arttırılmış gerçeklik hakkında son günlerde sürekli artan bir şekilde bir şeyler duyuyoruz. AR’ı kavramsal olarak gerçek ve sanal dünya arasındaki çizgiyi silen olarak tanımlayabiliriz. Ronald Azuma’nın 1997′de yaptığı tanıma ve Paul Milgram ve Fumio Kishino’nun 1994′de yaptıkları tanıma göz atmakta fayda var.

AR, bu kadar çok bilinir hale gelmesini smartphone’lar ve taşınabilir oyun konsolları ile erişimize ulaşmış olmasına borçlu. Fakat teknoloji henüz yeteri kadar gelişmiş durumda değil, tam bir teknolojik gelişme için günlük hayatımızın bir parçası olan uygulamalara ihtiyacımız var.

Son yıllarda mobil oyun geliştiriciler AR ile denemeler yapıyorlardı: Telefonun ekranından alınan gerçek zamanlı görüntüler ile oynanan oyunları bundan bir kaç yıl önce görmüştük. Cep telefonumun kamerasını ayağıma doğru yönelttiğimde ekranda beliren futbol topuna vurarak kaleye penaltı attığım uygulama beni çok heyecanlandırmıştı.

AR smartphone’larda hızla yükselişe geçerken, gerçek zamanlı görüntüler, imaj-temelli linkleme ve GPS destekli kampanyalar ile AR-temelli mobil pazarlama büyük bir gelecek vadediyor.

• Smartphone’lar dünya genelinde kurumsal kullanıcılara has bir cihaz olmaktan çıkıp genel kullanıma girmiş durumdadır. Gartner’a göre içinde bulunduğumuz çeyrekte 41 milyon gibi bir rakama ulaşılmış.
• Günümüzün smartphone’larının işlemci gücü muazzam durumdadır ve gelişmiş modern telefonların çoğunun, geniş renkli ekran, kamera, GPS destekli konum belirleme gibi AR dostu özellikleri vardır.
• Başka tüketici elektroniği ürünlerden farklı olarak smartphone’lar Internete bağlanabilirler ve çift yönlü iletişim destekleri vardır.

Bu özelliklerinden dolayı smartphone’lar AR için ana mecra olmaktadır.

Geçen ay Apple’ın App Store’unda Paris metro yolcularının (iTunes bağlantısı) kendilerine en yakın istasyonu bulmalarına yarayan bir AR uygulaması sunulmaya başladı. Android OS cephesindeyse Hollandalı SPRXmobile, ATM yerleri, restorant bilgileri, iş imkanlarını kullanıcının ekranına getiren Layar için aylar öncesinden beri alkışları topluyor (Layar demosu için buraya tıklayabilirsiniz). iPhone 3G S uygulaması olan TwittARound ise telefonun kamerasını, pusulasını ve GPS’ini kullanarak çevrenizde nerelerden tweet edildiğini gösteriyor.

Loopt, BrightKite, FireEagle ve Pelago‘nun whrrl’ı gibi lokasyon bazlı arkadaş-bulma uygulamalarının çekiciliği mobil kullanıcıların cihazlarında nerede olduklarını bilme isteklerini arttırırken, AR bunu bir adım daha öteye taşıyarak arkadaşların diğer arkadaşları için yerleri bilgi ve imajlar ile “etiket”lemesine olanak tanıyor. Bundan çok daha muhteşem olan (bu gün için çok gerçekçi olmasa da) yüz tanıma teknolojisinin de bu sisteme dahil olup kullanıcıların diğerlerinin resimlerini çekip Facebook profillerini, bloglarını görmeleri.

Fırsatlar

Smartphone uygulamalarının haricinde bir çok AR temelli ürün pazara girmek üzere;  Sony, görünmez yaratıkların bir birleriyle gerçek dünya ortamında etkileşime girdikleri bir oyun olan Invizimals‘ın yeni bir sürümünü çıkarmayı planlıyor. Spor kart şirketi Topps, web kamerasıyla oyuncuların bilgisayar ekranında 3-D imajlarının oluşacağı interaktif kartları sunuyor. Donanım üreticisi Vuzix, kullanıcıların gerçek dünya ile etkileşime girdiği ve bir yandan da 3-D içerikleri gördüğü bir gözlük sunuyor.

Üretime geçmesi çok zor olsa da oldukça ilginç olan ise augmented reality’nin sağlık sektöründe kullanımı. Munih Üniversitesindeki araştırmacılar hastanın vücudunun X-ray görüntüsünü okuma konusunu araştırıyorlar, su bilimciler ve yer bilimciler arazi karakteristiklerinin interaktif analizinde AR kullanabilirler. BMW, AR’ın araba tamircilerine teşhis ve tamir işlerinde nasıl yardımcı olabileceğinin hesabını yapıyor. Mimarlar AR’ı inşaat projelerinin planlarında görsel olarak binaları alana yerleştirmek manasında kullanabilirler.

AR’ın toplu Pazar kullanımına gelince kısa vadede smartphone’ların burada liderliği elinde tutacağı kesin.

AR’ı gerçekten kullanışlı yapmak

Yanlış GPS pozisyonu tespiti gibi yaşanan donanım problemleri uygulamaların hatalı bilgiler vermesine yol açıyor, 1 kilometre mesafede bulunan bir yer 4 kilometre uzakta görünebiliyor. Bu gibi hatalar pek önemsiz gibi gelse de AR temelli uygulamaların en can alıcı yerleridir.

Yelp, Urbanspoon gibi lokasyon bilgilerini kullanıcılarından alan topluluk odaklı uygulamalarda hatalı girişlerden dolayı oluşan hatalı yer bilgileri olabiliyor.

İçerik ile ilgili ciddi sayılabilecek problemler mevcut, uygulamalar tüm dünya genelini kapsayabilmiş durumda değiller, hatta ABD’ye hizmet veren bir uygulama bile bir eyalet için bilgileri barındırırken diğeri için barındırmamış olabiliyor. Tam burada bu yazılımların geliştiricilerinin farklı ülkelerde kendilerine iş ortakları bulup oraların pazarlarına da yayılmaları gerekiyor. Wikitude bu manada en başarılı olan uygulama, ben şahsen istanbul’a ait bir çok yeri etiketledim.

Peki ne olacak?

Tahmin edeceğiniz üzere mobil sektörün bir kısmı AR destekli mobil pazarlamanın geleceğini; gerçek zamanlı görüntülerin göz önüne gelmesi,imaj temelli linkleme ve GPS destekli kampanyalar ile  çok parlak görüyor. Elbette henüz AR temelli pazarlamadan büyük başarılar beklemek için çok erken. Layar, Wikitude ve başka bir çok uygulama muhteşem teknolojiler geliştirmiş olsa da henüz mobil kullanıcıların büyük çoğunluğunun faydalanabileceği bir AR uygulamasına kavuşmuş değiliz, bu gibi uygulamalara yapılan yatırımların karlı olabilmesi için büyük ölçekte kullanıcıya erişebilmesi önemli bir şarttır. AR destekli uygulamalar büyük kitlelere ulaşmadığı sürece, kayda değer reklam kazançları olamayacaktır, bu yaygınlığın oluşması ise öyle pek yakınmış gibi görünmüyor.

Bununla beraber AR’ın zaman içinde çok yaygınlaşacağını düşünüyorum, hatta insanların sanal yada gerçek dünya arasındaki farkları düşünmeyecekleri anlar bile olacağı duruma geleceğimize inanıyorum. AR’ın ana kullanımının başka cihazlar değil smartphone’lar olacağına hem telefonlar ve ağ bağlantılı tüketici elektroniği cihazları gibi büyük kitlelere ulaşan hem de sağlık ve kurumsal gibi niş uygulamalarda yolunu bulacağına inanıyorum.

Önümüzdeki bir iki yıl içerisinde oyun ve sosyal ağ konularında yoğun bir hareketlilik göreceğimiz kesindir fakat çıkacak uygulamaların hepsinin performansı ve arayüzleri pek ideal olmayacaktır, bu arada kullanıcılar AR’dan soğumazlar diye umuyorum.

Kimler  ayakta kalacak?

Yukarıda da adları geçtiği gibi AR uygulamalarını geliştiren bir çok startup mevcut, elbette bunların hepsinin birden pazarda etkin olması beklenemez, bu manada önde gelen AR startupları hakkında önem sırasına göre biraz yazayım istedim;

Metaio

Metaio, AR teknolojisinin en önde geleni. İlk başta firmalara servis ve teknoloji satarak başladılar ama artık Universal’in “9″ filmi için yaptıkları online demo gibi online uygulamalar, Lego için yaptıkları mağaza içi uygulaması gibi perakendecilik uygulamaları,  eşyalarınızı nasıl yerleştireceğinize karar vermenize yardımcı olan iLiving ve Virtual Santa gibi mobil uygulamalar ile pazarlarını son kullanıcıya doğru genişletiyorlar.

Teknolojileri bazen ekstra plugin veya yazılıma ihtiyaç duyabiliyor ama ürün ve servisleri bir çok sektör için oldukça kullanışlı. Böylece diğer AR’cılarının pek azının yapabildiği gibi lisanslamadan ve servislerden para kazanabiliyorlar. Bununla beraber mobil pazarda pek az bir kitleye erişebilmiş durumdalar.

Total Immersion

Total Immersion‘da Metaio gibi AR’ın en güçlülerinden. Lunapark, tüketici ürünleri, dijital pazarlama, etkinlik/sergi, müze, ve perakende dikey pazarlarında bir çok ürünleri mevcut. Dijital pazarlama portföylerindeki Magical Mirror’un demosuna mutkala bir göz atın (PDF). Metaio’nun mobil pazara hızlı geçişiyle beraber, Total Immersion da mobil pazardaki yoklukluğunu fark edip bu yöne yönelmeli.

Zugara

Özerk bir startup olan Zugara aslında bir pazarlama şirketi. Ancak ajans ve diğer iş ortaklarına satmak amacıyla ürettikleri bir çok uygulamaları var. Evden çıkmadan kıyafetleri denemeye yarayan web kameralı online alış veriş konseptleri muhteşem. Sistemin çalışabilmesi için işaretliyicileri yazıcıdan bastırmanız gerekiyor olması çok yaygın kullanılmasına engel olacaktır ama yine de çok kullanışlı ve ilginç bir konsept. Zugana bu konsepti online perakendecilere lisanslamanın peşinde.

Layar

Bu yazıda da bahsettiğimiz Hollandalı startup layar bu günlerde en çok konuşulan AR’cı. GPS üzerine “layar”lar eklemek üzere bir çok ortaklık yapmışdurumlar. Örneğin kiralık/satılık emlak’ları, turizim rehberini ve telefonumuzun kamerasından gönderdiğimiz Brightkite güncellemelerini, Flickr fotoğraflarını “layar” olarak bulabiliyoruz. haklarında bu kadar çok konuşulmasında ki başarıyı teknolojilerine değil yaptıkları ortaklıklara borçlular. Benzer uygulamaları yapan Mobilizy, Acrosshair ve Tonchidot gibi başka startup’lar da var fakat layar ortaklıklarıyla liderliği elinde tutuyor. İş modelleri esas olarak reklam üzerine kurulu, eğer dominant “AR browser” halini alırlarsa platformlarında geliştirilen uygulamalardan kira da almaya başlayabilirler. Diğer tüm mobil AR uygulamaları gibi donanım ve GPS sınırlamaları mevcut.

Mobilizy

Avusturyalı startup Mobilizy, Wikitude World Browser ürünü ile bilinir. Wikitude da Layar gibi hakkında çok konuşulan bir uygulama. İçerik yapısı Layar’dan farklılık göstermiyor, yine GPS ve içeriğin karması. İş modelleri de reklam üzerine kurulu fakat ilerde augmented navigasyonlarını bir GPS sağlayıcya lisanslayabilirler.

Tonchidot

Japon startup’ı olan Tonchidot, sosyal etiketleme uygulaması SeakiCamera‘nın geliştiricisi. Onlar da GPS’in doğruluğuna bağımlılar. Büyük bir binayı etiketlemek kolayken küçük bir objeyi etiketlemek pek kolay olmayabiliyor. Elbette teknoloji yerinde saymayacak bu sorunları zamanla aşacağız.

Acrossair, int13, ve Ogmento da ilginç uygulamalar geliştirmiş durumdalar. Fakat teknolojileri göreceli olarak daha basit ve portföyleri pek dolu değil.

Earthmine kendini AR yapıcı olarak konumlandırığndan ve büyük şehirlerin 3D  geospatial verilerini topladığı için AR firmaları ile aynı kefeye koymak pek doğru olmayacaktır.

Okumalık öneriler

Teknik bir şeyler önermeyeceğim ama eğer bilim kurgu seviyorsanız ve bu yazıdaki teknolojilerden etkilendiyseniz mutlaka Neal Stephenson’un Snow Crash ve The Diamond Age‘ini, Roger Zelazny’ın Donnerjack‘ini, Charles Stross’un Halting State‘ini, Larry Niven’ın Dream Park‘ını, William Gibson ve Bruce Sterling‘in tüm eserlerini okumalısınız.